علت و منشأ پيدايش عيسويت در ايران ، كريستن سن مىنويسد : « در موقعى كه سلسلهء ساسانى جانشين اشكانيان شد ، عيسويان مركز تبليغى مهمى در شهر « الرها » ( در آسياى صغير ، تركيهء فعلى ) داشتند . . . دولت در جنگهاى بزرگى كه با روم كرد ، اسيران را در نواحى دوردست كشور ايران مسكن داد . پادشاهان ايران در لشكركشىهاى خود به سوريه گاهى تمام سكنهء يك شهر يا يك ناحيه را كوچ داده ، در يكى از نقاط داخلى كشور مقيم مىكردند . چون قسمت اعظم اين مهاجرين عيسوى مذهب بودند ، ديانت مسيح در هر گوشه‌اى از ايران اندكى رواج گرفت . » « 1 » در كتاب تمدن ايرانى ، به قلم جمعى از خاورشناسان مىنويسد : « در حقيقت ، مذهب مسيح در ايران به دست آراميها كه در سوريه اقامت داشتند يا مبلغانى كه از ادس ( اورفه ) « 2 » آمدند و يا به دست اسراى جنگى وارد اين سرزمين شد . از سال يكصد ميلادى دسته‌هايى از مسيحيان در « اربل » بودند و بين سال 148 تا 191 در « كركوك » فعلى آثارى از وجود آنها هست . اگرچه هنوز در ايران مذهب مسيح تشكيلات رسمى به خود نداده بود ولى مسيحيت توجه بسيارى از ايرانيان خصوصاً شخص مانى را به خود جلب كرد . » « 3 » ايضاً در همان كتاب تحت عنوان « دين مسيح در ايران عهد ساسانى » مىنويسد : « در بيزانس امپراطور و دربار و تمام جامعه مسيحى بودند . در ايران ، گذشته از اينكه عملًا قدرت در دست زردشتيان بود ، اصولًا از ابتداى عهد ساسانى دولت هم از دين زردشت كه دين رسمى بود حمايت مىكرد . عدم تعصب دربارهء مسيحيان از ابتداى ظهور دين مسيح به وجود نيامده بود . در زمان شاپور دوم كه از نظر سياسى با كنستانتين دشمنى داشت ، وضع مسيحيان ايران بسيار سخت بود . . . در ابتدا مسيحيان به شدت مورد آزار قرار گرفتند ؛ بدون محاكمه يا بعد از محاكمهء مختصرى آنها را به شهادت

--> ( 1 ) . همان كتاب ، ص 290 . ( 2 ) . شهر « الرها » سابق الذكر . ( 3 ) . تمدن ايرانى ، به قلم جمعى از خاورشناسان ، ص 28 .